Ik doe nog maar net aan Tai Chi of ik wordt al tot ervaringsdeskundige gebombardeerd op het gebied van Tai Chi & I Tjing. Twintig jaar I Tjing (IT) en één maand Tai Chi (TC) schijnt gezien te worden als een evenwichtige combinatie van waaruit ik al gefundeerde uitspraken zou kunnen doen. Afgezien van het feit dat mijn TC loopbaan nog veel te pril is om op dit terrein ook maar van enige ervaring te kunnen spreken, is dit een onderwerp waar vele meningen over zijn, en ik betwijfel of mijn mening daar ook maar iets zinnigs aan toevoegt. Ook mijn leraar Roel Jansen heeft zijn standpunt hierover al eens geventileerd in het oude I Tjing-forum van deze site, wat op zijn zachtst gezegd leidde tot een scherpe woordenwisseling tussen hem en een TC-beoefenaar. Ik voel er weinig voor om daar ook in te verzanden, maar om verdere vragen op dit terrein voor te zijn volgt hierbij mijn visie.
Waar hebben we het over?
Om goed te kunnen kijken naar onderlinge verbanden tussen TC en IT moeten we wel weten wat beide precies inhouden. Wat TC betreft verwijs ik graag door naar de site van mijn leraar. Wat IT betreft kan ik het zelf wel invullen: De I Tjing bevat hexagrammen met begeleidende tekst, aangevuld met latere commentaren (de Tien Vleugels). Méér is de I Tjing niet. Als er verbanden moeten worden gelegd tussen iets en de I Tjing, dan zal het verband op zijn minst naar één van deze onderdelen moeten wijzen.
Hoe zit dat dan met een dergelijk boekje als T'ai Chi Ch'uan and I Ching van Da Liu?
Leuk boekje waarin TC-bewegingen worden gekoppeld aan een selectie van hexagrammen. Maar de selectie is zeer subjectief en bevat geen historische grond, het is hooguit de persoonlijke visie van Da Liu. Daarnaast zijn er bij TC zoveel stromingen, dat iedere leraar andere hexagrammen zal gebruiken - zie de andere lectuur die TC en IT uitdiept. Alleen dat al maakt een link tussen TC in het algemeen en IT discutabel. Opmerkelijk is ook dat van de 105 pagina's die het boekje beslaan, er maar 23 gaan over de link tussen TC en de hexagrammen.
En de acht trigrammen dan?
Vaak wordt er een verband genoemd tussen de acht trigrammen en TC. Echter, de acht trigrammen zijn niet meer dan bouwstenen van het huis I Tjing, ze zijn niet de I Tjing zelf. Net zoals je een hoopje bakstenen nog geen huis kan noemen, zo kan je de acht trigrammen nog geen I Tjing noemen. De acht trigrammen worden in China, net als de Vijf Elementen/Fasen al eeuwenlang ge- en misbruikt om mystieke tintjes te geven aan bepaalde kunsten. Als je vond dat je zelf bedachte (krijgs-)kunst een daoïstisch sausje nodig had, dan rammelde je met de acht trigrammen en gelijk stond het in hoger aanzien. Dat is typisch Chinees, maar om te zeggen dat je door de acht trigrammen er bij te halen een verband aantoont met de I Tjing gaat te ver. Want de acht trigrammen worden niet alleen bij IT gebruikt, maar ook bij bijvoorbeeld Feng Shui en Chinese astrologie. En deze hebben ook weinig verband met IT.
Is er dan geen énkel verband tussen TC en IT?
Jazeker wel, beide maken gebruik van dezelfde principes. Maar die principes zijn niet van de I Tjing, ze zijn hooguit 'I Tjingistisch' te noemen. Beter is het ze 'Chinees' te noemen, want je vind de principes terug in elke facet van de Chinese filosofie. Ze zijn uitgebeeld in het o zo misbruikte yin-yang symbool. TC en IT hebben in ieder geval gemeen: het belang van meegaan met veranderingen, zoals dat door dat symbool wordt uitgebeeld. Dat symbool zegt tevens 'wat teveel is slaat om in zijn tegendeel', en ook dat vind je terug in TC en IT. Maar hoewel deze principes wel een brug slaan, betekent het niet dat je IT terugvindt in TC en andersom. En zeggen dat TC is gebaseerd op IT is al helemaal nonsens waar geen historische onderbouwing voor te vinden is.
Dit alles neemt natuurlijk niet weg dat het heel leerzaam kan zijn om te zoeken naar het verband tussen TC en IT, als het je interesseert moet je dat zeker doen. Maar zoals de schrijver André Gide ooit zei: "Believe those who are seeking the truth. Doubt those who find it".